Çocuklarda kardiyomiyopati, kalbin motoru olan kalp kasının (miyokard) kendisinde ortaya çıkan bir grup hastalığı tanımlar. Bu durumda kalp kasının yapısı, esnekliği veya kasılma gücü bozulur, bu da kalbin vücuda kan pompalama görevini etkin bir şekilde yerine getirmesini engeller. Sorun, doğuştan gelen bir delik ya da kapakçık problemi gibi başka bir duruma bağlı değildir; hastalık doğrudan kalp kasının kendisinden kaynaklanır. Çocuk kardiyolojisi pratiğinde nadir ancak ciddi bir tablo olan bu durum kalbin işlevlerini temelden etkileyerek özel bir takip ve tedavi yaklaşımı gerektirir.
Çocuklarda Görülen Kardiyomiyopati Türleri Nelerdir?
Kardiyomiyopati tek bir hastalık değildir; kalp kasının nasıl etkilendiğine bağlı olarak farklı şekillerde karşımıza çıkabilir. Hastalığın tipini doğru belirlemek, tedavi planını oluştururken bize yol gösteren en önemli adımdır. Çocuklarda en sık karşılaşılan kardiyomiyopati türleri şunlardır:
- Dilate Kardiyomiyopati (DCM)
- Hipertrofik Kardiyomiyopati (HCM)
- Restriktif Kardiyomiyopati (RCM)
- Aritmojenik Kardiyomiyopati (ACM)
- Sol Ventrikül Non-Kompaksiyon (LVNC)
Bu terimlerin her biri, kalpte meydana gelen farklı bir değişimi ifade eder. Örneğin Dilate Kardiyomiyopati, çocuklardaki tüm vakaların yarısından fazlasını oluşturan en yaygın türdür. Bu durumda kalp odacıkları, özellikle de sol karıncık, bir balon gibi genişler ve kalp duvarları incelir. Genişleyen bu kalp kası, kasılma gücünü kaybettiği için vücuda yeterli kanı etkili bir şekilde pompalayamaz. Bu durum zamanla kalp yetmezliği belirtilerinin ortaya çıkmasına neden olur.
Hipertrofik Kardiyomiyopati ise ikinci en sık görülen tiptir ve dilate kardiyomiyopatinin tam tersi bir durumdur. Burada kalp kası anormal derecede kalınlaşır. Bu kalınlaşma genellikle kalbin her yerinde eşit olmaz, özellikle iki karıncık arasındaki duvar olan septumda daha belirgindir. Aşırı kalınlaşan kas, kalbin gevşeyip kanla dolmasını zorlaştırır. Daha da önemlisi, bazı hastalarda kanın kalpten ana atardamara (aort) pompalanacağı çıkış yolunu daraltarak kan akışına bir engel oluşturabilir.
Restriktif Kardiyomiyopati, en nadir görülen ama maalesef genellikle en ağır seyreden türdür. Bu hastalıkta kalp kası sertleşir ve esnekliğini yitirir. Kalp boyutları normal veya normale yakın olabilir, ancak bu “taşlaşmış” kas gevşeyemediği için kanla dolamaz. Bu durum kanın geriye doğru, özellikle akciğerlerde birikmesine yol açarak ciddi solunum sıkıntısına neden olur.
Aritmojenik Kardiyomiyopati, adından da anlaşılacağı gibi, ciddi ritim bozukluklarına zemin hazırlayan bir türdür. Bu hastalıkta, normal kalp kası dokusunun yerini zamanla yağlı ve lifli bir doku alır. Bu yapısal bozulma, kalbin elektriksel sistemini etkileyerek hayati tehlike oluşturan ritim bozuklukları ve ani kalp durması riskini artırır.
Son olarak Sol Ventrikül Non-Kompaksiyon, anne karnındaki gelişim sırasında sol karıncık kasının sıkılaşamaması ve süngerimsi bir yapıda kalması durumudur. Bu süngerimsi yapı kan pıhtıları ve ritim bozuklukları için bir risk oluşturabilir.
Kardiyomiyopati Neden Ortaya Çıkar?
Kardiyomiyopatinin altında yatan nedeni bulmak, hem tedavi sürecini yönlendirmek hem de ailedeki diğer bireyler için olası riskleri belirlemek adına çok önemlidir. Nedenleri iki ana başlık altında toplayabiliriz. Birincil nedenlerde sorun doğrudan kalbin kendisindeyken, ikincil nedenlerde başka bir hastalık kalbi etkiler.
Çoğu durumda özellikle de hipertrofik ve dilate kardiyomiyopatide, sorun genetiktir. Yani kalp kasını oluşturan proteinlerin üretiminden sorumlu genlerdeki bir mutasyon (hata), kasın yapısının veya fonksiyonunun bozulmasına yol açar. Bu genetik yatkınlık aileden çocuğa geçebilir. Bu nedenle ailede başka bir bireyde kardiyomiyopati, kalp yetmezliği veya genç yaşta ani ve açıklanamayan bir ölüm öyküsü olması, genetik bir nedeni güçlü bir şekilde düşündürür. Bazen tüm araştırmalara rağmen hiçbir neden bulunamaz; bu duruma “idiyopatik” yani nedeni bilinmeyen kardiyomiyopati denir.
İkincil kardiyomiyopatiye yol açabilen bazı durumlar ise şunlardır:
- Geçirilmiş viral enfeksiyonlar
- Doğuştan metabolik hastalıklar
- Nöromüsküler hastalıklar (kas hastalıkları)
- Bazı genetik sendromlar
- Kanser tedavisinde kullanılan ilaçlar
Örneğin bazı virüslerin neden olduğu kalp kası iltihabı (miyokardit), iyileştikten sonra bile kalpte kalıcı hasar bırakarak dilate kardiyomiyopatiye dönüşebilir. Vücudun şeker veya yağları enerjiye dönüştürme sürecindeki doğuştan gelen bozukluklar olan metabolik hastalıklar, kalpte anormal maddelerin birikmesine yol açarak genellikle hipertrofik kardiyomiyopatiye neden olur. Duchenne gibi ilerleyici kas hastalıkları ise sadece iskelet kaslarını değil kalp kasını da etkileyerek kardiyomiyopatiye yol açar.
Hangi Belirtiler Kardiyomiyopati Şüphesi Uyandırmalıdır?
Kardiyomiyopatinin belirtileri, hastalığın tipine, şiddetine ve en önemlisi çocuğun yaşına göre büyük farklılıklar gösterebilir. Başlangıçta belirtiler oldukça hafif ve yanıltıcı olabilir, bu da tanıyı geciktirebilir. Bu nedenle ailelerin dikkatli olması çok önemlidir.
Bebeklerde kardiyomiyopati şüphesi uyandıran belirtiler genellikle beslenme ve solunum sorunlarıdır.
- Emerken veya biberonla beslenirken çabuk yorulma
- Yeterli kilo alamama veya kilo kaybı
- Normalden çok daha hızlı nefes alıp verme
- Özellikle beslenme sırasında alında ve başta aşırı terleme
- Ciltte solukluk veya morarma
- Genel bir huzursuzluk hali
Daha büyük çocuklar ve ergenlerde ise belirtiler genellikle efor kapasitesindeki azalma ve ritim sorunları şeklinde kendini gösterir.
- Oyun oynarken veya spor yaparken akranlarından çabuk yorulma
- Merdiven çıkarken veya koşarken nefes nefese kalma
- Göğüs ağrısı
- Kalbinin çok hızlı veya düzensiz attığını hissetme (çarpıntı)
- Baş dönmesi veya göz kararması
- Bayılma (senkop)
Bu belirtiler arasında özellikle efor sırasında meydana gelen bayılma çok ciddiye alınmalıdır. Bu durum altta yatan hayati tehlike taşıyan bir ritim bozukluğunun habercisi olabilir ve mutlaka acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Aile öyküsü de en az belirtiler kadar önemlidir. Yakın bir akrabada bilinen bir kardiyomiyopati varlığı veya genç yaşta ani ölüm öyküsü, belirtisi olmayan bir çocukta bile kardiyoloji kontrolü için yeterli bir sebeptir.
Kardiyomiyopati Tanısı Nasıl Konulur?
Bir çocukta kardiyomiyopati şüphesi olduğunda, tanıya ulaşmak için sistematik bir yol izlenir. Bu süreç ailenin anlattıklarıyla başlar ve gelişmiş teknolojik yöntemlerle kesinleşir. Tanı için kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
- Detaylı öykü ve fizik muayene
- Elektrokardiyografi (EKG)
- Akciğer filmi
- Ekokardiyografi (EKO)
- Kardiyak Manyetik Rezonans (MR)
- Genetik testler
Süreç her zaman çocuğun şikayetlerini ve ailenin tıbbi geçmişini dikkatle dinlemekle başlar. Ailede benzer bir hastalık, kalp pili takılan bir akraba veya genç yaşta ani ölüm olup olmadığı gibi bilgiler tanının genetik kökeni hakkında değerli ipuçları verir. Fizik muayenede ise kalpte bir üfürüm olup olmadığı veya kalp yetmezliği bulguları aranır.
EKG, kalbin elektriksel aktivitesini bir kağıda döken basit ve ağrısız bir testtir. Ritim bozukluklarını, kalp kasındaki kalınlaşmayı veya kalbin zorlandığına dair işaretleri gösterebilir. Ekokardiyografi (EKO), yani kalp ultrasonu, tanıdaki en temel ve en önemli araçtır. Ses dalgaları kullanarak kalbin hareketli görüntülerini elde etmemizi sağlar. EKO ile kalp odacıklarının boyutları, duvar kalınlıkları, kasılma gücü ve kapakçıkların durumu net bir şekilde değerlendirilir. Kardiyomiyopatinin hangi tipte olduğu genellikle EKO ile anlaşılır.
Kardiyak MR, EKO’nun sağladığı bilgilere ek olarak çok daha detaylı ve üç boyutlu görüntüler sunar. Özellikle kalp kası dokusunun yapısını incelemede üstündür. “Geç gadolinyum tutulumu” adı verilen özel bir teknikle, kalp kasındaki hasarlı veya nedbeleşmiş (fibrotik) alanları tespit edebilir. Bu nedbe dokusu, ritim bozuklukları için bir odak noktası olabildiğinden, miktarının saptanması ani ölüm riski değerlendirmesinde kritik rol oynar.
Son olarak genetik testler giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Basit bir kan örneği ile yapılan bu testler, hastalığa neden olan genetik hatayı tespit edebilir. Bu sadece tanıyı kesinleştirmekle kalmaz, aynı zamanda ailedeki diğer bireylerin taranması ve gelecekteki gen hedefli tedaviler için de bir yol haritası çizer.
Çocuklarda Kardiyomiyopati Tedavisi Nasıl Yapılır?
Kardiyomiyopati tedavisinin hedefleri çok yönlüdür. Amaç belirtileri kontrol altına almak, kalbin iş yükünü hafifletmek, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve en önemlisi ani kalp durması gibi hayatı tehdit eden komplikasyonları önlemektir. Tedavi, hastalığın tipine, şiddetine ve çocuğun genel durumuna göre tamamen kişiye özel olarak planlanır.
İlaç tedavisi, özellikle kalp yetmezliği bulguları olan dilate kardiyomiyopatili çocuklarda tedavinin temelini oluşturur. Bu amaçla kullanılan başlıca ilaç grupları bulunur:
- ACE inhibitörleri ve anjiyotensin reseptör blokerleri (ARB’ler)
- Beta-blokerler
- Diüretikler (idrar söktürücüler)
- Mineralokortikoid reseptör antagonistleri (MRA’lar)
ACE inhibitörleri ve ARB’ler, damarları gevşeterek kan basıncını düşürür ve kalbin kanı daha kolay pompalamasına yardımcı olur. Böylece kalbin üzerindeki yük azalır. Beta-blokerler, stres hormonlarının kalp üzerindeki yıpratıcı etkilerini engelleyerek kalp atış hızını yavaşlatır ve kalbin daha verimli çalışmasını sağlar. Diüretikler, vücuttaki fazla tuz ve sıvının idrarla atılmasına yardımcı olarak kalbin pompalaması gereken sıvı miktarını azaltır ve nefes darlığı gibi belirtileri hafifletir. MRA’lar ise kalbi koruyucu ek faydalar sunarak tedaviye destek olur. Hipertrofik kardiyomiyopatide ise ilaçlar daha çok göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi şikayetleri gidermek ve kalpten kan çıkışındaki darlığı azaltmak amacıyla kullanılır.
Kardiyomiyopati Ani Kalp Durması Riskine Yol Açar mı?
Evet, ne yazık ki bazı kardiyomiyopati türleri, özellikle de hipertrofik kardiyomiyopati ve aritmojenik kardiyomiyopati, ani kalp durması riskini artırabilir. Bu hastalığın yönetimindeki en ciddi ve en önemli konudur. Bu nedenle yüksek risk altındaki çocukları belirlemek ve koruyucu önlemler almak, takip sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Ani kalp durması riskini değerlendirirken göz önünde bulundurduğumuz bazı önemli faktörler vardır:
- Daha önce kalp durması geçirmiş veya ciddi bir ritim bozukluğu yaşamış olmak
- Özellikle efor sırasında meydana gelen açıklanamayan bayılma
- Holter EKG takibinde saptanan tehlikeli ritim bozuklukları
- Ekokardiyografide kalp duvarının aşırı derecede kalınlaşmış olması
- Birinci derece akrabalarda (anne, baba, kardeş) genç yaşta ani ölüm öyküsü
- Kardiyak MR’da kalp kasında yaygın nedbe dokusunun varlığı
Bu risk faktörlerini bir arada değerlendirerek ve özel olarak geliştirilmiş pediatrik risk hesaplama modellerini kullanarak her çocuk için bireysel bir risk profili oluştururuz. Eğer risk yüksek bulunursa, en etkili koruma yöntemi implante edilebilir kardiyoverter-defibrilatör (ICD) cihazıdır. Bu cihaz, bir kalp piline benzer şekilde cilt altına yerleştirilir ve bir kablo (elektrot) aracılığıyla kalbe bağlanır. ICD, kalbin ritmini sürekli olarak izler. Hayatı tehdit eden tehlikeli bir ritim bozukluğu başladığında bunu anında algılar ve kalbe küçük bir elektrik şoku vererek ritmi normale döndürür. Bu sayede ani kalp durmasını önlemiş olur.
Sıkça sorulan sorular

Prof. Dr. Selman Vefa Yıldırım, Çocuk Kardiyolojisi ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları alanlarında uzmanlaşmış, uzun yıllara dayanan klinik ve akademik deneyime sahip bir hekimdir. 1993 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olduktan sonra, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlığını, Başkent Üniversitesi’nde ise Çocuk Kardiyolojisi yüksek ihtisasını tamamlamıştır.
2008 yılında doçent, 2018 yılında profesör unvanını alan Prof. Dr. Yıldırım; Başkent Üniversitesi, Metro Hastanesi ve Yakın Doğu Üniversitesi gibi kurumlarda görev almış, Türkiye’de çocuk kardiyolojisinin gelişimine önemli katkılar sağlamıştır. Akademik çalışmalarında doğumsal kalp hastalıkları, aritmiler ve girişimsel tanı yöntemleri üzerine yoğunlaşmıştır.
Günümüzde Vefa Klinik’te hasta kabulüne devam eden Prof. Dr. Selman Vefa Yıldırım, çocuklarda kalp hastalıklarının erken tanısı, ritim bozuklukları ve anjiyografik tedaviler konusunda kapsamlı çözümler sunmaktadır. Bilimsel doğruluk, etik değerlere bağlılık ve hasta güvenliği ilkeleriyle, çocuk kalp sağlığı alanında güvenilir bir otorite olarak tanınmaktadır.
