Kawasaki hastalığı, özellikle beş yaşından küçük çocuklarda görülen ve kan damarlarında iltihaplanmaya (vaskülit) yol açan akut bir rahatsızlıktır. Bu sendromda, bağışıklık sistemi bilinmeyen bir nedenle vücudun kendi atardamarlarına, bilhassa kalbi besleyen koroner arterlere saldırır. Genellikle yüksek ve standart tedavilere yanıt vermeyen ateşle kendini gösterir. Çocuklarda sonradan kazanılan kalp hastalıklarının en yaygın nedeni olarak kabul edilmesi, hastalığın ciddiyetini ve erken teşhisin önemini ortaya koymaktadır. Doğru ve zamanında müdahale, kalıcı kalp hasarı riskini önemli ölçüde azaltır.
Kawasaki Hastalığı Nedir ve Neden Önemlidir?
Kawasaki hastalığını, vücudun bağışıklık sisteminin bir tür kısa devre yapması gibi düşünebilirsiniz. Normalde bizi mikroplara karşı koruyan bağışıklık sistemi, bilinmeyen bir nedenle kendi kan damarlarına saldırmaya başlar. Bu saldırı, damar duvarlarında iltihaba, şişliğe ve zedelenmeye neden olur. Hastalık vücuttaki pek çok orta çaplı atardamarı etkileyebilse de en çok kalbi besleyen ve ona oksijen taşıyan koroner arterleri hedef almasıyla bilinir.
Bu hastalığın önemi de bu noktada ortaya çıkar. Kalp, vücudumuzun motorudur ve koroner arterler de bu motorun yakıt hatlarıdır. Bu hatlarda meydana gelebilecek bir hasar, motorun çalışmasını doğrudan etkiler. Kawasaki hastalığı, günümüzde gelişmiş ülkelerde çocuklarda görülen edinilmiş kalp hastalıklarının en önde gelen nedenidir. Bu yüzden başlangıçta basit bir ateşli hastalık gibi görünse de potansiyel kalp etkileri nedeniyle son derece ciddiye alınması ve bir an önce tedavi edilmesi gerekir. Unutulmaması gereken önemli bir nokta, bu hastalığın bulaşıcı olmadığıdır. Yani hasta bir çocuktan başka bir çocuğa geçmez.
Kawasaki Hastalığının En Büyük Tehlikesi Nedir?
Kawasaki hastalığının yarattığı en ciddi risk, koroner arterlerde kalıcı hasar bırakma potansiyelidir. İltihaplanma nedeniyle zayıflayan damar duvarı, içindeki kanın basıncına dayanamayarak dışarı doğru bir balon gibi genişleyebilir. Tıpta bu duruma “anevrizma” adı verilir.
Tedavi edilmediği takdirde, Kawasaki geçiren her dört çocuktan birinde çeşitli boyutlarda koroner arter anevrizması gelişebilir. Bu anevrizmalar, çocuğun ileriki yaşamı için ciddi riskler oluşturur. Anevrizma içinde kan akışı yavaşlar, bu da pıhtı oluşumuna zemin hazırlar. Oluşan bir pıhtı, damarı tıkayarak kan akışını tamamen kesebilir ve bu durum yetişkinlerde gördüğümüz kalp krizinin aynısına yol açabilir. Ayrıca iyileşme sürecinde anevrizmalı bölgede oluşan sert doku, damarda kalıcı darlıklara (stenoz) neden olarak kalbin yeterince beslenmesini engelleyebilir.
İyi haber ise, hastalığın erken dönemde (ilk 10 gün içinde) doğru tedaviyle yönetilmesi durumunda bu anevrizma gelişme riskinin %25’lerden %5’in altına düşmesidir. Bu çarpıcı fark, erken teşhisin ve tedavinin bir çocuğun gelecekteki kalp sağlığı için ne kadar hayati olduğunu açıkça göstermektedir. Bu yüzden Kawasaki şüphesi olan bir çocukta zamanla yarışılır.
Hangi Çocuklar Kawasaki Hastalığı İçin Risk Altındadır?
Kawasaki hastalığı dünyanın her yerinde görülebilen bir rahatsızlık olmasına rağmen, bazı çocuklarda görülme olasılığı daha yüksektir. Hastalığın kimlerde daha sık görüldüğünü bilmek, teşhis aşamasında hekimlere yol gösterir. Risk faktörleri şunlardır:
- Yaş: Hastalık en çok küçük çocukları sever. Vakaların çok büyük bir kısmı 5 yaşın altındaki çocuklardır. En sık karşılaşılan yaş aralığı ise 18 ay ile 2 yaş arasıdır.
- Cinsiyet: Erkek çocuklarda, kız çocuklarına kıyasla yaklaşık 1.5 kat daha fazla görülür.
- Etnik Köken: Hastalığın görülme sıklığı Asya kökenli, özellikle de Japon çocuklarda belirgin şekilde daha yüksektir.
- Mevsim: Belirli bir mikroorganizma tarafından tetiklendiği düşünüldüğü için, kış ve ilkbahar aylarında vaka sayılarında bir artış gözlemlenir.
Çocuğum Neden Kawasaki Hastalığına Yakalandı?
Bu ailelerin en çok sorduğu ve cevabı en zor olan sorulardan biridir. Kawasaki hastalığının kesin nedeni ne yazık ki hala bir sır. Ancak günümüzde en güçlü teori, genetik olarak yatkın olan bir çocuğun, toplumda yaygın olarak bulunan bir virüs ya da bakteri gibi bir enfeksiyon etkeniyle karşılaşması sonucu bağışıklık sisteminin aşırı ve yanlış bir tepki vermesidir.
Bu teoriye göre, pek çok çocuk aynı mikrop ile karşılaşıp hafif bir hastalıkla atlatırken, Kawasaki hastalığına genetik olarak yatkın olan az sayıda çocukta bağışıklık sistemi kontrolden çıkar. Koruması gereken vücuda, özellikle de kan damarlarına saldırmaya başlar. Aile içinde başka bir kardeşte de görülme riskinin normalden biraz daha yüksek olması, bu genetik yatkınlık fikrini desteklemektedir. Ancak altını çizerek belirtmek gerekir ki bu bir ebeveyn hatası veya ihmali değildir. Hastalık, öngörülebilen veya önlenebilen bir durum değildir.
Kawasaki Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Kawasaki hastalığının teşhisi, ne yazık ki tek bir kan testi veya film ile konulamaz. Teşhis, bir yapbozun parçalarını birleştirmek gibi, belirli klinik bulguların bir araya gelmesiyle konulur. Bu nedenle ailenin gözlemleri ve doktorun muayenesi çok değerlidir. Hastalığın tipik belirtileri şunlardır:
- İnatçı ve Yüksek Ateş: Genellikle ilk ve en önemli belirtidir. Ateş 39 derecenin üzerine çıkar, standart ateş düşürücülere pek yanıt vermez ve en az beş gün sürer.
- Gözlerde Çapaksız Kızarıklık: Gözlerin beyaz kısmında belirgin bir kanlanma olur, ancak akıntı veya çapaklanma görülmez.
- Ağız ve Dudak Değişiklikleri: Dudaklar kurur, kıpkırmızı olur ve çatlar. Dil, parlak kırmızı rengi ve üzerindeki pütürlerin belirginleşmesiyle “çilek dil” görünümünü alır.
- Vücutta Döküntü: Genellikle gövdede başlayan, kızamık veya kızıla benzeyebilen, farklı şekillerde olabilen bir döküntü görülür.
- El ve Ayaklarda Değişiklikler: Hastalığın ilk günlerinde el ve ayaklarda ağrılı bir şişlik ve avuç içi ile ayak tabanlarında kızarıklık olur. Yaklaşık 2-3 hafta sonra ise parmak uçlarından başlayan tipik bir deri soyulması gözlenir.
- Boyunda Lenf Bezi Şişliği: Genellikle tek taraflı olarak boyunda 1.5 cm’den büyük, sert bir lenf bezi şişliği olur. Bu diğer belirtilere göre daha az sıklıkta görülür.
Doktorlar Kawasaki Hastalığı Teşhisini Nasıl Koyar?
Bir doktorun “klasik” Kawasaki hastalığı teşhisi koyabilmesi için, bir çocuğun belirli kriterleri karşılaması gerekir. Bu kriterler, hastalığın en sık görülen ve en tipik bulgularından oluşur. Teşhis için kullanılan kontrol listesi aşağıdaki gibidir:
- Zorunlu Kriter: En az 5 gün süren yüksek ateş.
- Ek Kriterler: Aşağıdaki 5 belirtiden en az 4 tanesinin ateşe eşlik etmesi gerekir.
- Gözlerde iki taraflı, akıntısız kızarıklık
- Dudaklarda ve ağız içinde kırmızılık, çatlama, çilek dil
- El ve ayaklarda şişlik/kızarıklık veya ilerleyen dönemde soyulma
- Vücutta döküntü
- Boyunda tek taraflı, büyük lenf bezi şişliği
Deneyimli bir hekim, özellikle hastalığın tipik seyrini gösteren bir çocukta, beşinci günü beklemeden, dördüncü günde bile bu kriterlerin çoğunun karşılanmasıyla teşhisi koyup tedaviye başlayabilir. Çünkü tedavide kaybedilecek her gün, kalp için bir risktir.
Tüm Belirtiler Yoksa Kawasaki Hastalığı Olabilir mi?
Evet, olabilir. Özellikle bir yaşından küçük bebeklerde ve daha büyük çocuklarda, hastalık bazen tüm bu klasik belirtileri göstermeden seyredebilir. Örneğin uzun süren ateşe sadece bir veya iki belirti eşlik edebilir. Bu duruma “Eksik” veya “Atipik Kawasaki Hastalığı” denir. Bu durum teşhisi oldukça zorlaştırır ancak bu çocuklar da kalp damarlarının etkilenmesi açısından en az klasik formdaki çocuklar kadar, hatta bazen daha fazla risk altındadır.
Bu nedenle başka hiçbir nedenle açıklanamayan, 5-7 günden uzun süren ateşi olan her çocukta, özellikle de bebeklerde, Kawasaki hastalığı akla getirilmelidir. Doktor, şüphelendiği durumlarda teşhise yardımcı olması için bazı kan ve idrar testlerine başvurur. Bu testler, vücuttaki iltihabın derecesini gösterir. Aşağıdaki bulgular, Kawasaki şüphesini güçlendirir.
Kan Testi Bulguları:
- CRP ve sedimentasyon (ESR) gibi iltihap belirteçlerinde aşırı yükselme
- Kanda albümin seviyesinde düşüklük
- Karaciğer enzimlerinde (ALT) artış
- Beyaz kan hücre (lökosit) sayısında artış
- Kansızlık (anemi)
- Hastalığın ikinci haftasından sonra trombosit sayısında ciddi artış
İdrar Testi Bulguları:
- İdrarda mikrop olmadan iltihap hücrelerinin (lökosit) görülmesi
Kawasaki Hastalığının Tedavisi Nasıl Yapılır?
Kawasaki hastalığının tedavisindeki ana hedef, bağışıklık sisteminin damarlara yönelik saldırısını bir an önce durdurmak ve böylece kalıcı kalp hasarını önlemektir. Tedavi ne kadar erken başlarsa, başarı şansı o kadar yüksektir. İdeal olan tedavinin ateşin başlangıcından sonraki ilk 7-10 gün içinde uygulanmasıdır. Standart tedavi iki temel ilaçtan oluşur.
- İntravenöz İmmünglobulin (IVIG): Bu tedavinin temel taşıdır. Sağlıklı binlerce kan bağışçısından toplanan plazmalardan saflaştırılarak elde edilen antikorları içeren bir serumdur. Yüksek dozda, tek seferde ve damar yoluyla 10-12 saatlik bir sürede verilir. IVIG, bağışıklık sisteminin bu anormal tepkisini yatıştırarak damarlardaki iltihabı hızla kontrol altına alır.
- Aspirin: Tedavinin başında, iltihabı azaltmak ve ateşi kontrol etmeye yardımcı olmak amacıyla yüksek dozda verilir. Çocuğun ateşi düştükten 2-3 gün sonra aspirinin dozu, kan pulcuklarının (trombositler) birbirine yapışmasını önleyen ve pıhtı oluşumunu engelleyen çok düşük bir doza indirilir. Bu düşük doz aspirin tedavisi, EKO kontrollerinde her şey yolunda ise genellikle 6-8 hafta sonra kesilir.
İlk Tedavi Başarısız Olursa Ne Yapılır?
Çocukların yaklaşık %10-20’si, standart IVIG tedavisine beklenen yanıtı vermeyebilir. IVIG infüzyonu tamamlandıktan 36 saat sonra ateşin hala devam etmesi veya yeniden yükselmesi durumuna “IVIG Dirençli Kawasaki Hastalığı” denir. Bu çocuklar, koroner arter anevrizması geliştirme açısından daha yüksek bir risk grubundadır ve daha agresif bir tedaviye ihtiyaç duyarlar.
Bu durumda hekimler genellikle aşağıdaki ikinci basamak tedavi seçeneklerinden birini uygularlar.
- İkinci Doz IVIG: Genellikle ilk seçenektir. Aynı yüksek dozda bir kür IVIG daha verilir.
- Kortikosteroidler (Kortizon): Güçlü anti-inflamatuar ilaçlardır. Damar yoluyla yüksek dozda (metilprednizolon) veya ağızdan (prednizolon) verilerek inatçı iltihabı baskılamak hedeflenir.
- Biyolojik Ajanlar: IVIG ve kortizona da yanıt vermeyen çok dirençli vakalarda, bağışıklık sistemini daha hedefe yönelik olarak baskılayan Infliximab gibi ilaçlar kullanılabilir.
Sıkça sorulan sorular

Prof. Dr. Selman Vefa Yıldırım, Çocuk Kardiyolojisi ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları alanlarında uzmanlaşmış, uzun yıllara dayanan klinik ve akademik deneyime sahip bir hekimdir. 1993 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olduktan sonra, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlığını, Başkent Üniversitesi’nde ise Çocuk Kardiyolojisi yüksek ihtisasını tamamlamıştır.
2008 yılında doçent, 2018 yılında profesör unvanını alan Prof. Dr. Yıldırım; Başkent Üniversitesi, Metro Hastanesi ve Yakın Doğu Üniversitesi gibi kurumlarda görev almış, Türkiye’de çocuk kardiyolojisinin gelişimine önemli katkılar sağlamıştır. Akademik çalışmalarında doğumsal kalp hastalıkları, aritmiler ve girişimsel tanı yöntemleri üzerine yoğunlaşmıştır.
Günümüzde Vefa Klinik’te hasta kabulüne devam eden Prof. Dr. Selman Vefa Yıldırım, çocuklarda kalp hastalıklarının erken tanısı, ritim bozuklukları ve anjiyografik tedaviler konusunda kapsamlı çözümler sunmaktadır. Bilimsel doğruluk, etik değerlere bağlılık ve hasta güvenliği ilkeleriyle, çocuk kalp sağlığı alanında güvenilir bir otorite olarak tanınmaktadır.
